Việc “khai sinh” mô hình trung học nghề với bằng cấp được công nhận tương đương THPT đang trở thành hy vọng mới cho phụ huynh và học sinh. Đây không chỉ là giải pháp giảm tải cho kỳ thi lớp 10 công lập mà còn nhằm xóa bỏ định kiến học nghề là “đường cùng”.

Bước ngoặt từ Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi

Theo Luật Giáo dục nghề nghiệp sửa đổi được Quốc hội thông qua vào tháng 12/2025, mô hình trung học nghề chính thức ra đời. Được xác định cùng bậc học với THPT, mô hình này tích hợp giữa kiến thức cốt lõi phổ thông và đào tạo chuyên môn nghề nghiệp. Sự thay đổi này hứa hẹn tạo ra bước đột phá lớn trong công tác phân luồng giáo dục sau THCS.

Tại sao các mô hình học nghề cũ chưa thực sự hấp dẫn?

Trước đây, học sinh sau lớp 9 thường có các lựa chọn: học giáo dục thường xuyên (vừa học vừa làm) hoặc học tại các trường trung cấp, cao đẳng nghề. Tuy nhiên, theo TS Lê Đông Phương (Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam), các mô hình này vẫn còn nhiều “nút thắt”:

  • Bất cập về bằng cấp: Học sinh tốt nghiệp trung cấp nghề thường chỉ có trình độ văn hóa 9/12, gây khó khăn khi tìm việc thu nhập cao hoặc thăng tiến.
  • Hạn chế liên thông: Nếu theo chương trình văn hóa 4 môn, học sinh thường chỉ có thể liên thông lên cao đẳng, khó vươn tới các bậc học cao hơn.

Mô hình Trung học nghề: Tương đương THPT, mở rộng cơ hội nghề nghiệp

Sự khác biệt lớn nhất của trung học nghề chính là tính tương đương. Học sinh tốt nghiệp sẽ được xét tương đương nhóm THPT trong cả bố trí việc làm và thăng tiến sự nghiệp.

  • TS Hoàng Ngọc Vinh nhận định: “Sự tương đương về bằng cấp là yếu tố then chốt để chấm dứt sự phân biệt giữa học nghề và học THPT, đồng thời san sẻ áp lực cho các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, nơi trường công lập chỉ đáp ứng được 60-90% nhu cầu.”

Ưu điểm vượt trội: Học đi đôi với hành

Một “điểm cộng” không thể bỏ qua là chương trình học được thiết kế tinh gọn và thực tiễn:

  1. Giảm tải lý thuyết: Kiến thức văn hóa (Toán, Lý, Hóa…) được chọn lọc để phù hợp với từng ngành nghề cụ thể, không gây áp lực “nặng” như chương trình THPT truyền thống.
  2. Ứng dụng thực tế: Học sinh được thấy ngay sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành, giúp tăng hứng thú học tập.
  3. Định hướng sớm: Thay vì là lựa chọn cuối cùng khi trượt lớp 10, trung học nghề có thể trở thành lựa chọn chủ động để tạo ra đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Trung học nghề: “Lối thoát” mới giúp giải tỏa áp lực thi lớp 10 cho học sinh

Sinh viên trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội. Ảnh: HCEM

Thách thức trong việc triển khai thực tế:

Dù mang lại nhiều lợi ích, việc đưa mô hình này vào cuộc sống vẫn đối mặt với không ít rào cản:

  • Tâm lý xã hội: Cần từ 2-5 năm để phụ huynh và học sinh thực sự tin tưởng và “mở lòng” với mô hình mới.
  • Đội ngũ giáo viên: Việc tuyển dụng giáo viên vừa giỏi văn hóa vừa thạo nghề là một bài toán khó trong bối cảnh ngành giáo dục đang thiếu hụt nhân sự trầm trọng.
  • Cơ sở vật chất: Cần có sự hướng dẫn cụ thể từ Bộ Giáo dục để các địa phương và trường cao đẳng có lộ trình triển khai đồng bộ.

Mô hình trung học nghề đang mở ra một chương mới cho giáo dục Việt Nam, nơi kỹ năng nghề nghiệp và trình độ văn hóa được coi trọng như nhau. Để mô hình này thành công, cần sự rốt ráo từ các cơ quan quản lý và sự thay đổi tư duy từ chính phụ huynh.